Home MOVIES Το όραμα Snyder (Μέρος Α)

Το όραμα Snyder (Μέρος Α)

Το παρακάτω άρθρο και γενικά το αφιέρωμα είναι εν μέρει προϊόν επανεξέτασης (Μάιος 2021).

Αναμφίβολα οραματικός (και chad) και εξίσου αμφιλεγόμενος, ο Zack Snyder είναι ένας από τους σκηνοθέτες που έχει συζητηθεί πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια. Ίσως είναι ο πρώτος σκηνοθέτης του mainstream κινηματογράφου (ή κινηματογράφου της pop κουλτούρας), γύρω από τον οποίο και το έργο του έχουν χαραχθεί τόσο “απαράβατες γραμμές” και έχουν παραταχθεί τόσο φανατισμένα αντικρουόμενα στρατόπεδα υποστηρικτών και κατακριτών.

Custom Text

Είναι κάμποσα τα αίτια αυτού του φαινομένου. Δεν θα τα αναλύσουμε σε αυτό το κείμενο. Επιγραμματικά μπορούμε να πούμε, ότι ο Snyder έγινε ένα από τα κύρια σημεία έκφρασης και αναφοράς, το poster child, που λέμε και στο χωριό, της διαμάχης μεταξύ των φανατικών οπαδών της DC και της Marvel (σε social media και τύπο) στα πρώτα χρόνια των δύο κινηματογραφικών συμπάντων. Δίχως να έχει κάνει κάτι για να το προκαλέσει αυτό. Εν συνεχεία ακροβατεί μεταξύ του εμπορικού και “ποιοτικού” κινηματογράφου, δανειζόμενος στοιχεία και από τις δυο πλευρές κυρίως βέβαια από τον εμπορικό. Αυτό τον έκανε κουραστικό και βαρύ για ένα μέρος του κοινού του εμπορικού κινηματογράφου, ιδίως για όποιον/α θέλει τις ταινίες κόμικ περισσότερο action comedies και πιο γρήγορης διήγησης, ενώ από την άλλη τον έκανε ρηχό, απομίμηση, κακέκτυπο ή και σφετεριστή για μέρος του κοινού του “ποιοτικού”, που ασχολήθηκε, αφού οι ταινίες του Snyder παραμένουν ως επί το πλείστον ταινίες δράσης. Αυτό το ζήτημα το αναλύει περισσότερο ένα πολύ ωραίο και μετρημένο άρθρο από τον Λάζαρο Κολαξή του The Director’s Cut, που βάζει κάποια πράγματα στη θέση τους δίχως να στέλνει love letter στον σκηνοθέτη αλλά δίχως και να ρίχνει απλά δηλητήριο.  Συνεπώς το αμφιλεγόμενο του Snyder και οι έντονοι τόνοι γύρω του οφείλονται και στο ότι έχει τη δική του χαρακτηριστική σφραγίδα και συγκεκριμένο όραμα. Εντός αυτού του οράματος συμπεριλαμβάνονται συνήθως μια ποικίλη θεματολογία με τον αντίστοιχο συμβολισμό της, μια πιο σκοτεινή και μεταλλική αισθητική, που μεταμορφώνει καλώς ή κακώς τα πάντα στον κόσμο της ταινίας και διάφορα εσωτερικά μοτίβα, αναφορές και μέσα διήγησης.

Το πιο ενδιαφέρον και ταυτόχρονα αυτό με τις πιο θεμελιώδεις αντιφάσεις στοιχείο  του οράματος Snyder είναι ο έντονος και πολυδιάστατος συμβολισμός πίσω από τους ήρωες. Σε όλες τις ταινίες-μεταφορές από κόμικς βλέπουμε μια βαθύτερη σύγκρουση των ιδεών, που εκφράζονται μέσω των ηρώων. Για παράδειγμα στο πιο απλό όλων των ταινιών του, το 300,  έχουμε τη σύγκρουση μεταξύ πολιτικής ελευθερίας (Σπαρτιάτες – Έλληνες) και τυραννίας (Ξέρξης – Πέρσες), της τιμής έναντι της υποταγής. Στο αμφιλεγόμενο Watchmen έχουμε μια ωφελιμιστική πλεκτάνη που διαπράττει ένα δικό της «γενναίο ψεύδος» και έγκλημα για το ευρύτερο καλό (Ozymandias, Dr. Manhattan κ.α.) έναντι της ιδεαλιστικά αδιαπραγμάτευτης αλήθειας (Comedian, Rorscharch) μεταξύ ανθρώπων, που ζουν υπό τον συνεχή φόβο ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος. Σε μια από τις καλύτερες ταινίες με ήρωες κόμικς – κι ας διαφωνήσουν κάποιοι – το Man Of Steel , έχουμε τη σύγκρουση μεταξύ της ελεύθερης θέλησης/ελευθερίας (Superman) έναντι του ντετερμινιστικού καθήκοντος (General Zod) μιας θεοκρατικής κοινωνίας. Στο Batman Vs Superman, που είναι και η πιο πολυδιάστατη και βαθειά του ταινία μέχρι τώρα, έχουμε εν μέρει την σύγκρουση ενός οργισμένου και ορκισμένου για εκδίκηση υπαρξιστή βρισκόμενος σε ηθική κατάπτωση του φλερτάροντας με τον μηδενισμό (Batman) έναντι σε έναν ακόμα αβέβαιο για τον εαυτό του ιδεαλιστή (Superman), ενώ παράλληλα ο Lex Luthor εκφράζει τον ανθρώπινο σκεπτικισμό, το σχήμα της Θεοδικίας και την αγωνία μπρος στο υπερανθρώπινο με μια εσάνς παραφροσύνης έτσι για τσακπινιά. Στο κλείσιμο της ταινίας έχουμε και την αναγεννημένη πίστη  προς τον άνθρωπο. Γενικά σαν ταινία το BvS, όσο σκάβεις, βρίσκεις. Ακόμα και στο Sucker Punch, που θυμίζει περισσότερο video game ώρες ώρες παρά ταινία, το ζήτημα του μισογυνισμού, της εκμετάλλευσης των γυναικών και της αντιμετώπισης των ψυχασθενών, όσο και στυλιζαρισμένα κι αν δίνεται είναι ξεκάθαρο.

Παράλληλα με τον βαθύτερο αυτόν συμβολισμό έχουμε πιο απλά αλλά άκρως ενδιαφέροντα και καλά δομημένα story arch για τους κεντρικούς ήρωες, αλλά και για δεύτερούς ρόλους. Για παράδειγμα ο από πολλούς κατακριτέος, πιο σκοτεινός, αβέβαιος και σκυθρωπός Superman, έχει επιτέλους μια λογική πορεία εντός των ταινιών. Ο Snyder δεν μας δίνει έναν Superman εξ’ αρχής «προσκοπάκι», αλλά κάποιον που δεν ξέρει τη θέση του σε έναν όχι και τόσο ιδανικό κόσμο, κάποιον που γνωρίζει τις ευθύνες που τον βαραίνουν, όντας λίγο πολύ ένας θεός μεταξύ θνητών. Ο Superman του Snyder από αυτή την άποψη είναι πραγματικός, ανθρώπινος και μπορεί να ταυτιστεί μαζί του ο καθένας, που ψάχνει τον εαυτό του και τη θέση του στον κόσμο.  Αντίστοιχα στο Watchmen βλέπουμε ανθρώπους με ξεκάθαρα ελαττώματα και θέματα… να αντιμετωπίζουν τη δύση της χρυσής εποχής τους, προσπαθόντας να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο στο χείλος της καταστροφής από όλες στις απόψεις με τη βία να αποτελεί συχνά την μόνη διέξοδο. Το ίδιο μπορούμε να δούμε  στον Batman που καταφέρνει να υπερβεί την ηθική και υπαρξιακή του κρίση. Από αυτή την οπτική οι χαρακτήρες και οι κόσμοι-καταστάσεις του Snyder είναι όσο προσγειωμένοι και πραγματικοί γίνεται σε έναν κόσμο, ο οποίος με εξαίρεση την μουντίλα του καιρού, είναι άκρως πραγματικός και πιστευτός. Όλο αυτό πέρα απο πολύ φιλόδοξο είναι κι αξιέπαινο.

Το πρόβλημα δημιουργείται στην σύνδεση μεταξύ αυτών των προσγειωμένων κόσμων, των χαρακτήρων και του βαθύτερου συμβολισμού. Πολλές φορές θα γεννηθούν αντιφάσεις, όπως είναι φυσικό, οι οποίες γίνονται εντονότερες πρώτον με τους διαλόγους, που θα δούμε σε άλλο μέρος του αφιερώματος και δεύτερον όταν μπαίνει στο παιχνίδι η υποβόσκουσα θρησκευτικότητα και το μπλέξιμο διαφορετικών κόσμων. Από την μια για παράδειγμα οι ήρωες του Snyder θα θυμίσουν θεούς ή ημίθεους, πολεμιστές και πρίγκιπες βγαλμένους από μια αρχαιοελληνική τραγωδία, οι οποίοι προσπαθούν να επιβιώσουν είτε ως άνθρωποι είτε ως εκφραστές ιδανικών, ερχόμενοι αντιμέτωποι με το πρόσταγμα της Μοίρας. Από την άλλη θα εμποτιστούν ή θα ενσαρκώσουν με μεσσιανικές αναφορές από την χριστιανική παράδοση καταντώντας πολύ συχνότερα από ό,τι θα έπρεπε μάρτυρες. Είναι άλλο το να είσαι «το παιχνίδι των θεών» ή της Μοίρας και άλλο το να είσαι μάρτυρας. Κορωνίδα φυσικά αυτού είναι ο Superman, ο οποίος αν και ήταν σε μεγάλο βαθμό ένα Christ figure, στις ταινίες του Snyder ξεφεύγει εντελώς. Αυτό γίνεται και σε άλλους χαρακτήρες που δεν έχουν σχέση.  O επιστήμονας πλέον αμοραλιστής και απόμακρος Dr. Manhattan, η Αμαζόνα – αρχαία θεά Diana ακόμα και ο Λεωνίδας θα παρουσιαστούν σε πλάνα με ανοιχτά τα χέρια συμβολίζοντας τον εσταυρωμένο.

Ακόμα και το αρχέτυπο της ηρωικής πορείας, όπου ο ήρωας θα δοκιμαστεί με τον πιο δύσκολο τρόπο, ώστε να αποκτήσει αυτό, που χρειαζόταν, ώστε να νικήσει τον εχθρό/το κακό κτλ στον Snyder περνά μέσα από ένα καθαρά χριστιανικό πρίσμα. Έχουμε έναν άλλον Πειρασμό, όπου αντί του Σατανάς – Ιησούς έχουμε τα Zod – Superman, Ξέρξης – Λεωνίδας, Ares – Diana, κτλ. Όλο αυτό το άγαρμπο πάντρεμα διαφορετικών (και ενίοτε ασύμβατων) παραδόσεων δεν είναι φυσικά επινόηση του Snyder. Είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό γνώρισμα (ή και παθολογία, ανάλογα πως το βλέπει κανείς) των αμερικάνικων κόμικς με υπερήρωες γενικά. όπου η φαντασία αν μη τι άλλο κάποιες φορές θα συναντήσει την ημιμάθεια (είτε ιστορική, είτε επιστημονική). Από αυτήν την άποψη ο Snyder δεν κάνει κάτι παραπάνω από να χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο ή τα σύμβολα, τα οποία θα είναι πιο γνώριμα (άρα και εύπεπτα) προς το ευρύτερο κοινό (της Αμερικής) σερβίροντας τα με έναν τρόπο, που του φαίνεται πιο “cool”.

Custom Text

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here